Hoàng Tùng (Tổng
hợp từ các báo Trung Quốc)
Tạp chí Chân trời UNESCO
Tử vi là một dạng thức khoa học hay
chỉ là một hình thức bói toán mang yếu tố mê tín và lừa đảo? Câu trả lời đó còn
đang gây tranh cãi. Tuy nhiên, có thể nói, với tính chất khoa học thần bí của
mình, Tử vi là một đối tượng nghiên cứu khá thú vị.
Tử vi - khoa học mà huyền bí
Trong những kiểu bói toán, Tử vi thường được coi là một trong những kiểu bói
toán có tính chính xác cao và được nhiều người tín nhiệm. Trước khi khoa Tử vi
ra đời, Trung Quốc đã có nhiều hình thức bói toán khác như "64 quẻ bói" do Chu
Vãn Vương dựa trên Hà Đồ tạo thành. Sau đó, nền triết học Trung Hoa đã đi qua
nhiều luận thuyết, như thuyết âm Dương Ngũ Hành dựa trên sự tương sinh tương
khắc của 5 yếu tổ cơ bản nhằm giải thích đời sống và tuỳ từng cặp yếu tố kết hợp
với nhau, nó sẽ ra những kết quả khác nhau với độ biến thiên rất phức tạp. Đây
là học thuyết có ảnh hưởng mạnh mẽ đến Tử vi sau đó.
Về phạm trù số mệnh được đề cập đến ở vị trí trung tâm của Tử vi, thực ra trước
đó đã có nhiều nhà triết học có những cái nhìn khác nhau về nó. Khổng Phu Tử nói:
"Tận nhân lực, tri thiên mệnh" nghĩa là hay cố gắng làm hết sức mình rồi thành
bại thế nào mới biết được mệnh trời. Triết gia Trang Tử thì cho rằng, con người
thành bại, nghèo hèn hay giàu sang đều do định mệnh, ngay cả vận nước cũng do
thiên mệnh chi phối không thể thay đổi. Còn học giả Tuân Tử thì phủ nhận sự tồn
tại của số mệnh và cho rằng, tất cả hoạ phúc của con người đều do chính hành
động của họ tạo thành.
Đến thời Tống, nền văn minh Trung Hoa đã có bước phát triển mạnh mẽ trong việc
nghiên cứu về nhân học. Nhiều triết gia đã chuyên tâm nghiên cứu về con người
nhằm tìm ra những nguyên tắc về cuộc sống. Tử vi tuy ra đời chậm nhưng nó đã
tổng hoà được những tinh hoa của bói dịch, nhân tướng học, thiên văn học của
Trung Quốc cổ đại. Tử vi đã quy nạp lại cho mình một hệ thống thuật ngữ học
thuật riêng. Một số quan điểm trong Tử vi tuy không được chứng minh nhưng vẫn áp
dụng trong đời sống hàng ngày như áp dụng thuyết âm Dương Ngũ Hành vào y học.
Với những nét đặc trưng độc đáo của mình, nhiều nhà khoa học ngày nay xem Tử vi
như là một bước hển (?) về nhân học Trung Hoa thời Trung đại.
Đối tượng nghiên cứu của Tử vi chính là con người và số mệnh con người. Con
người trong Tử vi là con người gắn liền với gia đình và những mối quan hệ xã hội.
Có thể coi Tử vi là một dạng thức khoa học kết hợp triết học một cách khá sơ
khai và chất phác. Loại hình nghiên cứu của nó dựa trên tính trực quan và mang
nhiều yếu tố triết học sơ kỳ. Tử vi dừng nhiều phương pháp nghiên cứu kết hợp đó
là phân tích, tổng hợp và động. Trong đó chia thành đại phân tích và vi phân
tích. Những triết lý bói toán cũng được hệ thống hoá dựa trên nền tảng của triết
lý âm Dương Ngũ Hành. Tử vi vận động theo các vì sao ở 10 Can, 12 Chi dịch
chuyển và biển đổi theo thuyết Bát Quái, tương tác với nhau theo thuyết âm Dương
Ngũ Hành.
Vậy Tử vi là gì và ai là người đã có công hình thành và phát triển nên dạng thức
khoa học thô sơ này?
Di Hi -Trần Đoàn lão Tổ
Ông tổ của Tử vi là một đạo sĩ tu trên núi Hoa Sơn có tên hiệu là Di Hi và tên
thật là Trần Đoàn, sống vào thời nhà Tống. Dựa vào Kinh dịch cùng những khai
triển về thuyết âm Dương Ngũ Hành của Đổng Trọng Thư, một triết gia thời Hán,
ông đã lập ra Tử vi với mục đích tìm hiểu con người và số phận con người, dựa
trên hệ thống quy luật biến hóa của thuyết về Vũ trụ thời đó. Bằng cách tích hợp
những biến số của đời sống dựa trên ngày sinh tháng đẻ Trần Đoàn đã tìm ra
nguyên tắc viết nên "lá số Tử vi" rất gọn gàng với 12 Cung và hơn 100 vì sao
nhằm tiên đoán số phận của con người. Lá số Tử vi gồm 10 Chính tinh và nhiều Phụ
tinh an định trên 12 Cung nằm trên một Thiên Bàn. Những vì sao và cung mệnh có
mối quan hệ tương tác rất phức tạp, có ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực đến bản
mệnh. Trong những ngôi sao bản mệnh, sao Tử vi là ngôi sao quan trọng nhất (Tử
vi là màu tím huyền diệu) . Tử vi là tên ngôi sao Chủ tinh của con trưởng Vua
Văn Vương đời Chu: Trung cung Tử vi đại đế cai quản hai cung Nam Tào, Bắc Đẩu,
nắm giữ chuyện sinh tử của thiên hạ trong tay. Các vua chúa ngày xưa cũng coi Tử
vi chính là sao tướng tinh của mình và cho rằng, cung sao Tử vi trên bầu trời
tương ứng vào chính Hoàng cung.
Tương truyền Trần Đoàn là một đạo sĩ kỳ dị. Ông ngủ suốt ngày và giấc ngủ đầu
đời của ông dài tới 4ọ năm. Theo truyền thuyết thì sau này, Trần Đoàn lão tổ có
gặp và dâng cho Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dẫn cuốn Tử vi chính nghĩa kinh để nhà
vua dựa vào đó mà biết cách lựa chọn người tái giúp quốc thái dân an. Sau này,
nhà Tống dựa trên cuốn đó mà soạn thành Triệu thị minh thuyết Tử vi (Sách của họ
Triệu giảng giải minh bạch về thuyết Tử vi) Ngoài ra, cũng có những học giả nổi
tiếng khác viết về Tử vi như Tử vi âm dương chính nghĩa của Lã Ngọc Thiềm và Tử
vi đẩu số toàn thư do học giả La Hồng Tiên biên soạn. Đến đời Minh, có thêm tử
vi thiển thuyết của Lưu Bá Ôn và Lịch số Tử vi Toàn thư của Hứa Quang Hy. Dưới
triều nhà Thanh, tất cả những nghiên cứu nhỏ lẻ về Tử vi đã được .tập hợp vào
thành Tử vi đại toàn.
Trong một lá số Tử vi, nhiều nhất có 118 sao. Mỗi ngôi sao có một ý nghĩa. Sao
này khi tương tác với sao khác lại có ý nghĩa khác Cho dù sự chính xác của Tử vi
còn phải bàn cãi, nhưng việc "mã hoá" và "sơ đồ hoá" số mệnh của con người vào
một lá số Tử vi đã cho thấy tham vọng lớn lao của Tử vi. Ngày nay, dưới con mắt
của các nhà khoa học, Tử vi được coi là một loại hình khoa học huyền bí kết hợp
với nhân học và sự phân tích độc đáo trong việc tiên đoán số mệnh con người.
Thực tế, để xem chuẩn một lá số Tử vi là một điều không thể vì nó là một hàm số
có quá nhiều biến số tương tác lẫn nhau. Nếu coi các nguyên tắc tương tác giữa
các sao là một hàm số, thì lá số Tử vi của một người là một hàm số có tới hơn
100 biển số. Đây là một hàm số quá phức tạp và không có lời giải thấu triệt.
Cũng nhiều người cho rằng, thực ra, Di Hi Lão tổ Trần Đoàn không phải là người
sáng tạo ra Tử vi mà ông chỉ là người hệ thống hoá lại Tử vi mà thôi. Tử vi cũng
không nên được coi là một khoa học độc lập mà nên coi nó là sự kết hợp của nhiều
nguyên lý khoa học khác trong triết học Trung Hoa.
Khoa học hay mê tín ?
Tử vi vừa mang tính khoa học thống kê, vừa mang tính bói toán và có phần dị đoan.
Nếu xét theo những điều kiện cần thì Tử vi có thể được coi là một khoa học theo
một mặt nào đó. Tử vi có hệ thống lý luận riêng với những thuật toán riêng và
cách tiếp cận nghiên cứu nhân học độc đáo. Ngoài ra, Tử vi không có tính lập
luận và lôgích học rõ ràng, từ đó đưa ra được những trải nghiệm và chứng minh từ
thực tế đời sống các cung trên lá số Tử vi là những hàm số căn bản. Trong các
cung có Chính tinh và Phụ tinh. Những ngôi sao này tương tác với nhau theo quy
luật âm Dương Ngũ Hành khiến một lá số Tử vi trở thành một " đa hàm số” với
nhiều biến đổi rất phức tạp. Điều đó cũng phần nào thể hiện Bản mệnh của con
người cũng thật phức tạp.
Tử vi là một phương pháp, một công thức, một đồ biểu nhưng nó không đo lường
được về lượng cũng như về chất một cách chính xác. Nó là một hệ thống tương quan
giữa các yếu tố phức tạp, và khi đưa ra không thể lý giải một cách máy móc hay
bằng một ước đoán cụ thể nào. Tử vi khiến người ta nghĩ về sự liên hệ giữa các
yếu tố trong cuộc đời và kết luận về một lá số Tử vi đòi hỏi phải dựa trên sự
tổng hợp các nhận định cục bộ. Con người và bản mệnh trong Tử vi là một con
người toàn diện, bao hàm cả thể chất lẫn tinh thần cả di truyền lẫn bản tính cá
nhân, cả môi trường gia đình và xã hội, cả công danh lẫn tài lộc. Con người đó
chính là "sự tổng hoà của những mối quan hệ xã hội". Tử vi không tách rời các
phương diện và xem xét con người ở một thể giới quan tổng hợp có tương tác với
môi trường xã hội chứ không phải biệt lập ở một phương diện cụ thể.
Tuy nhiên, ông có những thiếu hụt trong Tử vi khiến nhiều người cho rằng, Tử vi
không phải là một khoa học, nhưng vẫn cần phải nhìn nhận giá trị của nó. Tử vi
chỉ là một quá trình xét đoán dựa trên những hàm số và biến số được thể hiện
bằng nhũng ngôi sao trên lá số Tử vi. Chính vì vậy, tính chính xác của Tử vi
không được bảo đảm. Cách tính giờ của tử vi cũng có nhiều thay đổi khiến người
ta càng nghi ngờ vào tính xác thực của Tử vi. Từ xưa, người ta tính giờ dựa vào
Mặt trời. Nhưng từ khi chịu ảnh hưởng của phương Tây, thời gian trong ngày được
chia làm 24 múi. Quy ước này khác với quy ước của Tử vi chia một ngày làm 12 múi.
Tử vi cũng có hạn chế là coi người tu hành không nằm trong vòng cung mệnh nên
không xem được. Nó cũng không giải thích được sự khác nhau giữa số mệnh của
những người sinh cùng thời điểm. Tai hại hơn nữa, từ việc sùng bái Tử vi dẫn đến
việc một số gia đình cho mổ lấy thai nhi vào giờ tốt để có lá số Tử vi tốt, đây
là một việc làm mù quáng, đầy mê tín và thiếu khoa học.
Lời kết
Chính vì tính phức tạp trong Tử vi nên cón lúc cách nhìn trái ngược nhau về hiện
tượng lý thú này. Nhiều người quan niệm Tử vi là một khoa học có sức mạnh siêu
nhiên, giải thích được tất cả về số mệnh và bí ẩn của đời người. Tử vi có thể
tiên liệu được mọi biến cố, kết luận chính xác về cốt cách, nhân phẩm, tâm tính,
gia đình, bè bạn, quan trường, tài sản... của con người. Chỉ cần nhìn vào lá số
Tử vi là có thể biết mọi việc trong quá khứ và tương lai. Thiết nghĩ đây là một
quan niệm sai lầm, đề cao quá đáng vai trò của Tử vi, cho nó một giá trị lớn quá
tầm vóc vốn có của nó.
Cũng có nhiều người cho rằng, Tử vi là một loại hình mê tín dị đoan, chỉ dựa vào
vài điều xằng bậy để lừa đảo bằng những tà thuật với động cơ trục lợi. Những suy
đoán dựa trên lập luận và lôgíc của Tử vi đều là vô giá trị. Thiết nghĩ đây cũng
là một nhận định vội vàng.
Thực chất, đối tượng nghiên cứu của Tử vi chính là con người. Tử vi cũng có
nhiều ưu điểm nhưng cũng đầy khiếm khuyết. Tuy nhiên, không thể phủ nhận sự suy
đoán kết hợp với những kinh nghiệm quan sát từ thực tế đời sống khiến Tử vi có
một sức hấp dẫn thú vị.
Thiết nghĩ, Tử vi là một ngành nghiên cứu nhân học khá lý thú. Nó dựa trên các
sao trong Tử vi để mệnh danh một yếu tố trong con người và sự trong tác qua lại
giữa chúng, nhằm đưa ra những nhận định dựa trên những suy đoán đã được thống kê
về số phận và tính cách con người.
Nếu ta biết gạn đục khơi trong, nhìn nhận những giá trị khoa học và triết học cơ
bản cũng như loại trừ những yếu tố mê tín dị đoan của Tử vi thì đây chính là một
trong nhưng vấn đề khoa học rất đáng được quan tâm nghiên cứu một cách nghiêm
túc.