Chúng tôi, những luật sư Việt Nam hiện đang hành nghề và cư trú tại hải ngoại, trước những diễn biến gần đây liên quan đến nghề luật sư trong nước, trân trọng công bố lập trường chính thức như sau:

Trong thời gian qua, nhà cầm quyền Cộng Sản Việt Nam đã và đang triển khai một loạt biện pháp mang tính hệ thống nhằm hạn chế, kiểm soát và tiến tới loại bỏ vai trò của giới luật sư độc lập. Những động thái này bao gồm: Loại bỏ khả năng luật sư tham gia cơ quan lập pháp; đề xuất quy định buộc luật sư phải tố giác thân chủ; trao thẩm quyền cho cấp hành chính cơ sở tước đoạt chứng chỉ hành nghề; áp đặt các hình thức kỷ luật có tính chất răn đe, trấn áp đối với các luật sư có quan điểm độc lập; đồng thời tiến hành thanh tra diện rộng nhằm tạo áp lực hành chính, cùng nhiều thủ đoạn giới hạn hoạt động luật sư khác.

Song song với đó là chủ trương thiết lập định chế “luật sư công” với nguồn nhân sự xuất thân từ đảng Cộng Sản, công an và quân đội, không bảo đảm các tiêu chuẩn độc lập nghề nghiệp.

Chúng tôi nhận định rằng, tổng thể các biện pháp nêu trên không còn đơn thuần là những điều chỉnh hành chính, mà đã cấu thành một chính sách có tính hệ thống nhằm làm suy yếu, tiến tới thay thế định chế luật sư truyền thống, độc lập – vốn là một thiết chế thiết yếu của nền pháp quyền hiện đại.

Về phương diện pháp lý, các chính sách này bộc lộ dấu hiệu vi hiến, khi xâm phạm trực tiếp đến quyền bào chữa, quyền được bảo vệ pháp lý của công dân – những quyền đã được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Đồng thời, chúng đi ngược lại các cam kết quốc tế mà Việt Nam có nghĩa vụ tuân thủ, đặc biệt là các chuẩn mực về quyền con người và quyền tiếp cận công lý, bao gồm Basic Principles on the Role of Lawyers (UN, 1990) và International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR 1966) mà Việt Nam là quốc gia thành viên.

Về phương diện thể chế, việc làm suy yếu vai trò của luật sư độc lập đồng nghĩa với việc triệt tiêu một trong những cơ chế phản biện và kiểm soát quyền lực quan trọng trong hệ thống tư pháp. Một nền tư pháp thiếu vắng sự hiện diện thực chất của luật sư độc lập sẽ không thể bảo đảm nguyên tắc công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Khi đó, quyền lực công không còn bị giám sát hữu hiệu, và nguy cơ lạm quyền trở nên hiện hữu.




Về phương diện xã hội và kinh tế, hệ quả của chính sách này sẽ lan tỏa sâu rộng: Người dân bị thu hẹp khả năng tiếp cận công lý; Môi trường pháp lý trở nên bất ổn; Niềm tin xã hội suy giảm; và đặc biệt, môi trường đầu tư bị tổn hại nghiêm trọng khi các chủ thể quốc tế không còn được bảo đảm bởi một hệ thống bảo vệ pháp lý độc lập và đáng tin cậy.

Trước thực trạng đó, chúng tôi khẳng định dứt khoát:

• Định chế luật sư độc lập là một trụ cột bất khả thay thế của nhà nước pháp quyền;

• Mọi chủ trương nhằm hành chính hóa, chính trị hóa hoặc quốc hữu hóa hoạt động luật sư đều đi ngược lại các nguyên tắc pháp lý phổ quát;
• Việc thiết lập mô hình “luật sư công” không thể và không bao giờ có thể thay thế vai trò của luật sư độc lập, mà chỉ làm gia tăng nguy cơ lệ thuộc và suy thoái chuẩn mực nghề nghiệp.

Chúng tôi cực lực lên án các chính sách và biện pháp đang được triển khai nhằm xâm hại đến sự độc lập và tồn tại của nghề luật sư tại Việt Nam.
Chúng tôi tái khẳng định rằng một nền tư pháp hiện đại không thể thiếu định chế luật sư độc lập và cơ chế tự quản thực chất – những yếu tố cấu thành nền pháp quyền bền vững.
Chúng tôi bày tỏ sự liên đới sâu sắc và tinh thần đoàn kết kiên định với các đồng nghiệp luật sư trong nước – những người đang phải đối diện với áp lực, đe dọa và những rủi ro nghề nghiệp ngày càng gia tăng.

Chúng tôi kêu gọi nhà cầm quyền Cộng Sản Việt Nam chấm dứt ngay các biện pháp mang tính áp chế, tôn trọng các nguyên tắc pháp quyền, bảo đảm môi trường hành nghề độc lập, và phục hồi vị thế chính đáng của luật sư trong đời sống pháp lý.

Đồng thời, chúng tôi cũng kêu gọi cộng đồng quốc tế, các tổ chức luật sư, các cơ quan bảo vệ nhân quyền và các định chế pháp lý toàn cầu quan tâm, theo dõi và lên tiếng về tình trạng này.

Một nền công lý không thể tồn tại nếu thiếu vắng luật sư độc lập. Một nhà nước pháp quyền không thể được thiết lập trên nền tảng của sự kiểm soát tuyệt đối và triệt tiêu phản biện. Và một xã hội văn minh không thể phát triển nếu quyền được bảo vệ pháp lý của công dân bị xâm phạm.

Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi, lên tiếng và hành động nhằm bảo vệ các giá trị căn bản của công lý và pháp quyền tại Việt Nam, vốn là những giá trị không thể thỏa hiệp.

Các luật sư Việt Nam tại hải ngoại
(Đồng ký tên)


Đặng Đình Mạnh (Hoa Kỳ)
Nguyễn Văn Miếng (Hoa Kỳ)
Nguyễn Văn Đài (Đức)
Nguyễn Tân Hải (Úc)
Vũ Đức Khanh (Gia Nã Đại)
Đào Tăng Dực (Úc)