Giải Nobel Y học 2026 vinh danh bộ ba Mỹ – Đức với công trình về não bộ

Mùa trao giải Nobel 2026 mở màn hôm nay 05/10/2026 với giải dành cho Y học được trao cho nhà khoa học người Mỹ Karl Deisseroth và hai nhà khoa học người Đức Peter Hegemann và Georg Nagel, nhờ các nghiên cứu về trí nhớ thông qua kỹ thuật quang di truyền.


Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel được trao Giải Nobel Y học năm 2026, theo thông báo tại cuộc họp báo ở Diễn đàn Nobel thuộc Viện Karolinska tại Stockholm, Thụy Điển, vào ngày 5 tháng 10 năm 2026. via REUTERS - Pontus Lundahl/TT

Theo hãng tin AFP, Ủy ban Nobel họp tại Stockholm, Thụy Điển cho biết, ba nhà khoa học được vinh danh vì "những phát hiện về các kênh ion hoạt hóa bằng ánh sáng và về quang di truyền ". Đây là phương pháp giúp cho thấy các tế bào thần kinh định hình ký ức, cảm xúc và hành vi trong não bộ như thế nào.
Trên mạng xã hội X, Ban tổ chức giải Nobel nhận định: hiểu được cách não bộ hình thành ký ức, cảm xúc và hành vi từ lâu đã là giấc mơ của giới nghiên cứu. Ông Per Svenningsson, chủ tịch Ủy ban Nobel Y học, cho rằng quang di truyền mở ra khả năng "lập bản đồ não bộ", điều mà trước đây các nhà khoa học chỉ dám mơ tới.
Cách não bộ điều tiết cảm xúc, hành vi và các chức năng cơ thể từng là một bí ẩn. Nhưng nhờ phương pháp kết hợp kỹ thuật di truyền với quang học để làm một số nơron nhạy cảm với ánh sáng, các nhà nghiên cứu đã nhìn rõ hơn.
Ban đầu, hai nhà khoa học Đức Hegemann và Nagel đã tìm ra một loại protein (channelrhodopsin) nhạy sáng trong tảo đơn bào. Sau đó, ông Deisseroth, nhà thần kinh học Mỹ, biến protein này thành công cụ dùng ánh sáng để điều khiển tế bào thần kinh. Nhờ vậy, các nhà khoa học hiểu rõ hơn não bộ vận hành ra sao trong các hành vi như học tập, sợ hãi, nghiện hay vận động. Phương pháp này còn mở ra hy vọng chữa bệnh Parkinson, động kinh, và đang được thử nghiệm để khôi phục thị lực cho người khiếm thị.

Giải Nobel Y học mở màn mùa trao giải được theo dõi nhiều nhất thế giới. Năm ngoái, giải thuộc về bộ ba Mỹ – Nhật nhờ phát hiện về "những người gác cổng của hệ miễn dịch".
Các giải tiếp theo: Vật lý công bố vào thứ Ba, Hóa học vào thứ Tư. Văn học vào thứ Năm. Được chờ đợi nhất là Nobel Hòa bình, công bố ngày 9/10 tại Oslo. Giải Kinh tế khép lại mùa Nobel vào ngày 12/10.
Mỗi giải Nobel gồm bằng chứng nhận, huy chương vàng và 12 triệu curon Thụy Điển, tương đương hơn một triệu euro.
Theo rFI

Nobel Hóa học 2026 trao cho giáo sư Pháp và Nhật Bản về công trình giúp bào chế tân dược

Giải Nobel Hóa học 2026 « tập trung vào hóa học cơ bản » và được trao cho nhà khoa học Pháp Henri Kagan và nhà khoa học người Nhật Bản Kenso Soai nhờ nghiên cứu tổng hợp hữu cơ bất đối xứng. Trong thông báo ngày 07/10/2026, Ủy ban Nobel về Hóa học cho biết « những khám phá của họ đã đóng vai trò quyết định đối với các nhà hóa học thiết kế phản ứng để sản xuất dược phẩm ».

Ảnh Henri Kagan (T) và Kenso Soai trên màn hình trong cuộc họp báo về giải Nobel Hóa học năm 2026, tại Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, Stockholm, Thụy Điển, ngày 07/10/2026. via REUTERS - Fredrik Sandberg/TT

Chủ tịch Ủy ban Heiner Linke  giải thích : « Nhiều phân tử tồn tại ở hai dạng khác nhau. Giống như hai bàn tay của tôi. Chúng là hình ảnh phản chiếu của nhau ; chúng trông giống nhau, nhưng không hoàn toàn giống hệt nhau. Tôi không thể đặt hai bàn tay chồng lên nhau. Những phân tử này được gọi là phân tử bất đối xứng (chirales), từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "bàn tay" ». Chúng có các đặc tính vật lý giống hệt nhau nhưng các đặc tính sinh học lại rất khác nhau.
Nhà khoa học người Pháp Henri Kagan, 95 tuổi, hiện là giáo sư danh dự tại Đại học Paris-Saclay. Viện Hàn lâm Nobel chưa liên lạc được với ông. Còn nhà khoa học Nhật Bản Kenso Soai, hiện giảng dạy tại Đại học Khoa học Tự nhiên Tokyo, được Ủy Ban thông báo tin vui khi đang đi mua sắm gần nhà. Theo ông, giải thưởng này « sẽ giúp mọi người nhận ra tầm quan trọng của tính chất bất đối xứng phân tử » và ông « rất hạnh phúc về điều đó ».
Theo AFP, một phần của lĩnh vực này, xúc tác bất đối xứng, đã được trao giải vào năm 2001. Nhưng giáo sư Henri Kagan, được coi là « cha đẻ » của kỹ thuật này ở Pháp và trên toàn thế giới, lại không được nhận giải. Vào thời điểm đó, bộ Nghiên Cứu Pháp đã phản đối.

Giải Nobel thường kèm khoản tiền thưởng tương đương 1,07 triệu euro và sẽ chia đều cho người được giải nếu có nhiều người. lễ trao giải năm 2026 được tổ chức ngày 10/12 (ngày Alfred Nobel qua đời) tại Stockholm và do vua Carl XVI Gustaf chủ trì.
Theo RFI

Giải Nobel Hòa bình 2026: Nữ luật sư Nam Phi Navanethem "Navi" Pillay

Ủy ban Nobel Na Uy hôm nay, 09/10/2026, thông báo trao giải Nobel Hòa bình cho một nhà hoạt động nhân quyền người Nam Phi, nữ luật sư Navanethem "Navi" Pillay, vì những nỗ lực của bà “thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế.”


Ảnh tư liệu : Cao ủy nhân quyền Liên Hiệp Quốc Navi Pillay họp báo tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở châu Âu tại Genève, Thụy Sĩ, ngày 19/01/2011. REUTERS - Valentin Flauraud

Theo ông Jorgen Watne Frydnes, chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy, phát biểu tại Oslo, người đoạt giải năm nay "đã đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm là các tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại và tội diệt chủng đều bị truy tố."
Năm nay 85 tuổi, bà Navi Pillay từng là chủ tịch ủy ban điều tra độc lập của Liên Hiệp Quốc về cáo buộc Israel phạm tội ác diệt chủng tại giải Gaza. Nữ luật sư này cũng đã từng đứng đầu tòa án xét xử vụ diệt chủng tại Rwanda. Ngoài ra, bà đã nắm giữ chức Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc (2008-2014). Hiện nay, Navi Pillay là thẩm phán tại Tòa án Công lý Quốc tế xét xử Miến Điện về cáo buộc tội diệt chủng.
Sinh ra trong một gia đình gốc Ấn Độ tại Durban, Nam Phi, vào thời kỳ chế độ phân biệt chủng tộc apartheid, bà Navanethem "Navi" Pillay được đánh giá có "lập trường đạo đức kiên định" trong cuộc đấu tranh chống "tình trạng phân biệt đối xử, chia rẽ và loại trừ." Ủy ban Nobel Na Uy cho biết thêm: “Trong một thời kỳ đầy những thách thức đối với sự sinh tồn của nhân loại, với con số chiến tranh và xung đột mà thế giới đã lâu chưa chứng kiến, luật pháp quốc tế không chỉ là sự bổ sung cho hòa bình và an ninh, mà là một điều hết sức cần thiết”.
Ngay sau thông báo của Ủy ban Nobel, phát ngôn viên của Phủ Cao Ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc đã ra tuyên bố hoan nghênh, cho rằng giải Nobel Hòa bình dành cho “Navi” Pillay minh chứng “sự cần thiết và giá trị” của nhân quyền.

Chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) Tomoko Akane thì cho rằng việc trao giải Nobel Hòa bình cho bà Navi Pillay, cựu thẩm phán của tòa án này,  mang "ý nghĩa đặc biệt" trong bối cảnh luật pháp quốc tế đang phải đối mặt với các cuộc tấn công hiện nay. Trong một thông cáo báo chí, bà Akane nhấn mạnh: "Đây là sự ghi nhận quan trọng đối với vai trò thiết yếu của công lý quốc tế như một nền tảng cho hòa bình bền vững." 

Theo RFI

________________
Chủ nhân Nobel Hòa bình 2026 Navi Pillay từng nói gì về nhân quyền tại Việt Nam?

Nguồn hình ảnh, Getty Image

Bà Navi Pillay, cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, đã được trao Giải Nobel Hòa bình 2026. Bà từng lên tiếng về vấn đề nhân quyền tại Việt Nam.
Theo thông báo hôm 9/10 của Ủy ban Nobel Na Uy, bà Navi Pillay được vinh danh nhờ những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế.
Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy Jørgen Watne Frydnes đánh giá bà Pillay đã "mở rộng đáng kể phạm vi và tầm ảnh hưởng của luật pháp quốc tế", góp phần xây dựng một trật tự pháp lý toàn cầu toàn diện hơn với "lòng can đảm đặc biệt".
Ông cũng ca ngợi sự nghiệp kéo dài nhiều thập niên của bà, bắt đầu từ vai trò luật sư tại Nam Phi, nơi bà đấu tranh chống phân biệt đối xử và bất công. Theo ông, bà Pillay là người có "kim chỉ nam đạo đức vững vàng".
Giải Nobel Hòa bình năm nay đánh dấu năm thứ 126 giải thưởng được trao. Riêng năm nay, tổng cộng có 287 đề cử, gồm 208 cá nhân và 79 tổ chức.
Chủ nhân Nobel Hòa bình 2026 có tên đầy đủ là Navanethem "Navi" Pillay, sinh năm 1941 tại Durban, Nam Phi. Bà xuất thân trong một gia đình gốc Tamil đến từ miền nam Ấn Độ.
Là một luật gia, bà từng giữ chức cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc giai đoạn 2008-2014 và nổi tiếng với các hoạt động bảo vệ nhân quyền, công lý quốc tế và trách nhiệm giải trình đối với các hành vi vi phạm luật pháp quốc tế.
Trên cương vị của mình tại Liên Hợp Quốc, bà từng lên tiếng về vấn đề nhân quyền tại Việt Nam.
Theo thông tin chính thức trên website của Liên Hợp Quốc, hồi năm 2012, bà Pillay đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về việc tòa án tuyên những bản án nặng đối với các nhà báo và blogger tại Việt Nam, cho rằng điều này phản ánh xu hướng ngày càng siết chặt tự do ngôn luận trong nước, đặc biệt đối với những người sử dụng internet để bày tỏ ý kiến chỉ trích nhà nước.
Vào thời điểm đó, ba blogger đã bị tuyên án tù nhiều năm với cáo buộc "tuyên truyền chống Nhà nước" theo Điều 88 Bộ luật Hình sự, gồm ông Nguyễn Văn Hải (tức Điếu Cày), bà Tạ Phong Tần và ông Phan Thanh Hải.
"Những bản án tù nặng dành cho các blogger là minh chứng cho những hạn chế nghiêm trọng đối với quyền tự do ngôn luận ở Việt Nam," bà Pillay nói.
Bà Pillay lưu ý rằng việc tòa án đưa ra phán quyết chỉ sau vài giờ nghị án đặt ra những câu hỏi về quyền được xét xử đúng trình tự pháp luật và quyền được xét xử công bằng của các bị cáo.
Bà cũng bày tỏ quan ngại trước các thông tin cho rằng một số người ủng hộ đã bị tạm giữ và ngăn cản tham dự phiên tòa.
Bà nhắc lại rằng trong đợt Rà soát Định kỳ Phổ quát (UPR) của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc đối với hồ sơ nhân quyền của Việt Nam năm 2009, Việt Nam đã thừa nhận một số khuyến nghị liên quan đến quyền tự do ngôn luận, trong đó có cam kết "bảo đảm đầy đủ quyền tiếp nhận, tìm kiếm và truyền tải thông tin, ý tưởng phù hợp với Điều 19 của Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị."
Theo bà Pillay, các bản án nêu trên là "một diễn biến đáng tiếc, làm suy yếu những cam kết mà Việt Nam đã đưa ra trước cộng đồng quốc tế, bao gồm trong khuôn khổ UPR, về việc bảo vệ và thúc đẩy quyền tự do ngôn luận."
Bà Pillay cũng từng giữ chức Chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế về nạn diệt chủng Rwanda từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000.
Gần đây hơn, bà là thành viên của Ủy ban Điều tra Quốc tế Độc lập về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, một cơ quan do Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc thành lập vào năm 2021.
Vào tháng 6/2024, báo cáo từ ủy ban này kết luận cả Hamas và các nhóm vũ trang Palestine, cũng như quân đội Israel, đều có dấu hiệu phạm các tội ác chiến tranh trong xung đột bùng phát từ ngày 7/10/2023.
Đối với Hamas, ủy ban cho rằng có bằng chứng về việc cố ý sát hại dân thường, bắt cóc con tin, tra tấn, bạo lực tình dục và tấn công bừa bãi bằng đạn pháo phản lực vào các khu dân cư Israel.
Đối với Israel, báo cáo ghi nhận các cuộc không kích, bao vây và các biện pháp quân sự tại Gaza đã gây thương vong rất lớn cho dân thường và có thể vi phạm luật nhân đạo quốc tế.
Ủy ban kêu gọi tất cả các bên phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và yêu cầu tiến hành các cuộc điều tra độc lập đối với những hành vi vi phạm bị cáo buộc.
Hồi tháng 10/2025, khi trình bày báo cáo mới nhất của Ủy ban Điều tra quốc tế về các cáo buộc vi phạm nhân quyền tại các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, bà Navi Pillay cho biết các kết luận của ủy ban dựa trên phân tích pháp lý được thực hiện theo Công ước về Ngăn ngừa và Trừng phạt Tội diệt chủng.
"Chúng tôi kết luận rằng Nhà nước Israel phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện bốn hành vi cấu thành tội diệt chủng tại Gaza, với mục đích cụ thể là hủy diệt người Palestine ở Gaza," bà nói.
Bà mô tả tình hình tại Gaza là "cuộc tấn công tàn bạo nhất, kéo dài nhất và trên diện rộng nhất nhằm vào người Palestine trong lịch sử."
Trong lịch sử, Giải Nobel Hòa bình đã được trao 106 lần cho 143 chủ nhân, bao gồm 112 cá nhân và 31 tổ chức, trong đó có bốn tổng thống Mỹ là Theodore Roosevelt, Woodrow Wilson, Jimmy Carter và Barack Obama.
Malala Yousafzai hiện vẫn là người trẻ nhất từng nhận giải khi được vinh danh năm 2014 ở tuổi 17.
Năm 1973, chính khách Việt Nam Lê Đức Thọ được trao giải Nobel Hòa bình vì cùng tham gia đàm phán thỏa thuận ngừng bắn tại Việt Nam. Tuy nhiên, ông Thọ đã từ chối nhận giải với lý do thỏa thuận ngừng bắn đã bị vi phạm.
Người nhận giải được trao một huy chương vàng 18 carat khắc chân dung Alfred Nobel, một bằng chứng nhận và 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD, khoảng 31 tỷ đồng) tiền thưởng.
Người được trao Nobel Hòa bình năm 2025 là lãnh đạo đối lập Venezuela María Corina Machado, được vinh danh vì "những nỗ lực không mệt mỏi trong việc thúc đẩy các quyền dân chủ cho người dân Venezuela".
Đầu năm 2026, sau khi chính quyền Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela khi đó là Nicolás Maduro, bà Machado đã trao huy chương Nobel của mình cho Tổng thống Donald Trump trong chuyến thăm Nhà Trắng ngày 15/1 như một sự ghi nhận đối với "cam kết đặc biệt dành cho sự tự do của chúng tôi".
Tuy nhiên, ngay ngày hôm sau, Ủy ban Nobel Na Uy ra tuyên bố nhấn mạnh rằng bất kể tấm huy chương thuộc về ai, người được lịch sử ghi nhận là chủ nhân của Giải Nobel Hòa bình vẫn là người được trao giải ban đầu.
Theo phóng viên chuyên về Nhà Trắng Bernd Debusmann Jr của BBC, Tổng thống Mỹ Donald Trump từ lâu đã xem việc giành giải Nobel Hòa bình là một mục tiêu chưa hoàn thành.
Ông từng nhiều lần chỉ trích việc ông Barack Obama được trao giải Nobel Hòa bình năm 2009, cho rằng giải thưởng đó là không xứng đáng và "không vì điều gì cả".
Sự quan tâm của ông Trump đối với giải Nobel trở nên rõ rệt hơn trong nhiệm kỳ đầu, đặc biệt sau cuộc gặp lịch sử với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un. Khi đó, ông từng nói rằng "mọi người đều nghĩ" ông xứng đáng nhận giải.
Sau khi tái xuất Nhà Trắng, ông Trump thường xuyên tuyên bố mình đã góp phần chấm dứt "tám cuộc chiến tranh", dù tuyên bố này gây nhiều tranh cãi, và cho rằng điều đó đủ để ông được trao Nobel Hòa bình.

Theo BBC News Tiếng Việt

Sửa bởi người viết 09/10/2026 lúc 10:23:47(UTC)  | Lý do: Chưa rõ