Năm Bính Ngọ 2026 – năm Con Ngựa Lửa – đang phi nước đại tới với bao hứa hẹn đổi thay, may mắn và khám phá mới quanh một loài vật từng cùng nhân loại viết lại bản đồ thế giới.
Từ chú ngựa “cáo” tới Equus
Các nhà cổ sinh học cho biết tổ tiên xa xưa của ngựa là một sinh vật cỡ… con cáo, sống trên đất Bắc Mỹ khoảng 55 triệu năm trước; nhiều triệu năm sau, dòng họ ấy mới tiến hóa thành giống Equus – họ hàng trực tiếp của những chú ngựa ngày nay. Đàn Equus lần theo dải đất Bering băng qua sang Á, Âu, Phi, để rồi gặp tổ tiên chúng ta – lúc ấy vẫn xem ngựa là mồi săn, để lại xương và dấu mũi giáo trong những dấu tích khảo cổ có niên đại hàng trăm ngàn năm.
Mọi chuyện chỉ đổi khác cách đây hơn 4.000 năm, trên thảo nguyên giữa Hắc Hải và dãy Kavkaz, khi con người bỗng nảy ra ý: thay vì rượt theo ngựa, ta thử leo lên lưng nó xem sao. Từ đó, loài thú từng bị săn đuổi trở thành bạn đường, phương tiện và… động cơ chính cho những cuộc chinh phục khắp Á – Âu – Phi.
Ngựa và vận hội phương Đông
Ở Trung Hoa, ngựa lúc đầu chủ yếu kéo chiến xa của vua chúa, xuất hiện lác đác trong khảo cổ từ khoảng 2000 đến 1300 năm trước Công nguyên. Nhưng đến thế kỷ 4 trước Công nguyên, kỵ binh đã lan rộng khắp các nước miền Bắc như câu trả lời trước sức ép từ các bộ tộc du mục; để có đủ chiến mã, nhà Hán còn mở những cuộc “Tây chinh” sang tận Trung Á truy tìm những giống “thiên lý mã” lừng danh.
Không lạ gì khi trong 12 con giáp, Ngọ giữ vị trí rực rỡ, gắn với thành công, bền bỉ, tinh thần xông pha; trong dân gian, hình tượng con ngựa luôn kéo theo câu chúc “mã đáo thành công” – hễ ngựa về là tin vui gõ cửa. Năm 2026 lại là năm Ngọ mang hành Hỏa – Bính Ngọ – nên được xem là giai đoạn sôi nổi, nhanh, mạnh, dễ nảy sinh các bước ngoặt lớn cho ai dám nghĩ, dám làm.
Ngựa Lửa và… mưa trời
Theo cách giải thích phổ biến hiện nay, 2026 là năm Bính Ngọ – Ngựa Lửa – với thiên can Bính tượng trưng cho ánh sáng, sự ấm áp và năng lượng chuyển hóa, còn địa chi Ngọ biểu hiện cho vận động và bứt phá. Một số tài liệu ở Việt Nam còn gắn Bính Ngọ 2026 với nạp âm Thiên Hà Thủy, hình ảnh những cơn mưa từ trời cao, như lời nhắc giữa sức nóng hừng hực của Ngựa Lửa vẫn cần chút mát lành của điềm tĩnh và suy xét.
Nếu tin vào “khí chất” năm sinh, Bính Ngọ 2026 được nhiều trang chiêm tinh và du lịch dự đoán là năm của đổi mới, khai phá, thuận lợi cho những hành trình mới – từ chuyện làm ăn đến chuyện… xách ba lô đi ngắm Tết Ngọ dọc ba miền.
Con ngựa – “cỗ máy” bền bỉ
Song song với chuyện tử vi, các phòng thí nghiệm trong vài năm qua vẫn miệt mài giải mã bí mật của loài ngựa. Một nhóm nghiên cứu di truyền cho thấy người xưa đã sớm chọn lọc những biến thể di truyền liên quan đến vóc dáng và tính tình, khiến ngựa trở nên dễ cưỡi, chịu tải nặng hơn – nói nôm na, thân hình con vật được “thiết kế lại” để hợp với yên cương và khách ngồi trên lưng.
Một nghiên cứu khác lại phát hiện trong bộ ‘gene’ ngựa có một “chiêu” đặc biệt: chúng có thể đốt cháy năng lượng mạnh mà ít bị tác hại oxy hóa như nhiều loài thú khác, giúp mang vác, phi nước đại lâu mà cơ thể vẫn chịu đựng tốt. Các nhà khoa học ví đó như một cái lò sưởi sinh học đốt lửa to nhưng ít khói – rất hợp với hình ảnh con vật sinh ra để băng băng trên đồng cỏ.
Năm Ngọ, kể chuyện ngựa
Từ những bức vẽ ngựa trong hang đá thời tiền sử đến tượng chiến mã trong lăng mộ các đế vương, từ chiến trường Trung Á đến các thảo nguyên Bắc Mỹ, bóng dáng ngựa luôn thấp thoáng sau mỗi lần lịch sử đổi trang. Những khảo cứu mới về xương ngựa trong các sưu tập bảo tàng ở Hoa Kỳ còn gợi ý rằng người bản địa trên Đại Bình Nguyên đã nuôi, cưỡi ngựa sớm hơn nhiều so với các mốc mà sử sách châu Âu từng ghi – câu chuyện ngựa, vì thế, không chỉ là chuyện “ai cưỡi nhanh hơn” mà còn là chuyện ai được quyền kể lại.
Mười hai năm kể từ năm Ngọ gần nhất trong vòng quay hoàng đạo, khoa học đã kịp viết thêm vài chương mới cho mối duyên giữa người và ngựa, đính chính không ít chỗ hiểu lầm, và mở ra nhiều câu hỏi khác. Bước vào Bính Ngọ 2026, biết đâu chính những phòng thí nghiệm, những nơi khai quật và các bảo tàng sẽ mang đến một vài “tin vui Ngọ Lửa” – như món quà đầu năm cho những ai vẫn thích nghe chuyện đời qua câu “mã đáo thành công”.
Cung Đô sưu tầm
Nguồn: phỏng theo bài tiếng Anh “Gallop Into the Year of the Horse With These Five Amazing Equine Discoveries” của Ryley Graham, tạp chí Smithsonian Magazine, chuyên mục Science & Nature, tháng 2-2026.
