Kể từ sau 1975, hàng trăm nghìn người Việt tị nạn định cư tại Hoa Kỳ. Nhiều người chỉ có thẻ xanh, không quốc tịch, nên khi phạm tội, dù nhỏ vẫn đối mặt nguy cơ trục xuất. Dưới chính quyền Trump, luật di trú bị siết chặt, đáng chú ý với những người đến Mỹ sau 1995, từng được "lá chắn nhân đạo" bảo vệ. Các tổ chức xã hội, nhân quyền lên án chính sách này vì gây chia cắt nhiều gia đình.
https://s.rfi.fr/media/d...p:16x9/AP91889129818.jpg
Melissa Trần đến Mỹ vào năm 1993, lúc đó 11 tuổi với tư cách là người tị nạn. Sau hơn 30 năm định cư tại Mỹ, bà chủ một tiệm làm móng tay cũng đã nhận được thẻ xanh hợp pháp (thường trú nhân). Bà mẹ của 4 đứa con, hiện 43 tuổi sống ở Maryland cùng chồng và 4 đứa con, hồi giữa tháng 11/2025, đã bị trục xuất về Việt Nam. Bộ An Ninh Nội Vụ Hoa Kỳ cho biết bà từng phạm tội trộm tiền, gian lận, làm giấy tờ giả. Theo Newsweek, một lệnh trục xuất đã được ban hành từ năm 2004, nhưng do Việt Nam khi đó không tiếp nhận người về nước trước năm 1995, Melissa vẫn được ở lại Mỹ với điều kiện trình diện định kỳ.
Hồi tháng 05/2025, bà đã bị lực lượng của Cơ Quan Thực Thi Di Trú và Hải Quan Hoa Kỳ (ICE) bắt giữ sau lần trình diện định kỳ. Một thẩm phán liên bang từng ra lệnh trả tự do cho bà vào cuối tháng 10/2025 vì phía chính quyền chưa cung cấp được giấy tờ nhập cảnh, được xem là điều kiện cần để thi hành lệnh trục xuất. Tuy nhiên, sau khi Việt Nam đồng ý cấp hộ chiếu, ICE đã bắt lại và chính thức trục xuất bà về Hà Nội. Chia sẻ trên trang WJZ, bà Melissa nghẹn ngào nói: “Tôi biết mình đã sai và luôn chịu trách nhiệm về điều đó... Tôi không thể hiểu nổi tại sao con cái tôi lại phải trải qua chuyện này. Chúng ta vẫn thường nói nếu bạn thay đổi, bạn xứng đáng có cơ hội thứ hai”.
Nhiều cuộc huy động trong cộng đồng và những tổ chức nhân quyền đã lên tiếng vụ việc, coi đây là sự vi phạm thỏa thuận ngoại giao giữa Mỹ và Việt, về hành vi “khủng khiếp”, chia cắt người mẹ khỏi 4 đứa con, gây ra nỗi đau tâm lý và gánh nặng kinh tế. Tại Hagerstown, nơi bà sinh sống, một nhóm Facebook “Bring Melissa Home” đã được thành lập. Thượng nghị sĩ đảng Dân Chủ Chris Van Hollen ở Maryland đã công khai lên án việc trục xuất Melissa, ông đặt câu hỏi: “Liệu bà ấy có thực sự là kẻ tồi tệ nhất trong những kẻ tồi tệ không? Mọi người có thực sự cảm thấy an toàn hơn khi Melissa Trần bị trục xuất không? Tôi không nghĩ vậy.”
Từ năm 2017, dưới chính quyền Trump, chính phủ Hoa Kỳ đã tăng cường đẩy mạnh siết chặt luật nhập cư, ưu tiên trục xuất người có tiền án, kể cả những trường hợp vi phạm nhẹ từ nhiều năm trước. Washington đã gây áp lực cho Hà Nội để phá vỡ thỏa thuận 2008, được coi là “lá chắn nhân đạo”, không trục xuất những ai đã đến Mỹ tị nạn và định cư trước năm 1995. Lúc đó, các tờ báo lớn như The Atlantic và The New York Times đã gọi đây là một sự “phản bội” đối với những người từng là đồng minh của Mỹ. Sự kiện này thậm chí dẫn đến việc đại sứ Mỹ Ted Osius tại Việt Nam, từ chức nhằm phản đối chính sách “phi nhân tính”. 
 Lực lượng của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) đang hộ tống một người bị bắt giữ tại New York, Hoa Kỳ, ngày 03/03/2015. AP - Richard Drew
Nhà văn đoạt giải Pulitzer, người Mỹ gốc Việt, Nguyễn Việt Thành đã lập luận rằng “đối với nhiều người Mỹ, chiến tranh Việt Nam đã là chuyện quá khứ, nhưng đối với những người Việt, người tị nạn, dù tiếng súng đã ngừng nhưng chiến tranh chưa kết thúc, bởi hành động trục xuất những người tị nạn Việt Nam đến trước năm 1995 là lời nhắc nhở rằng đối “chiến tranh chưa kết thúc, nó chỉ thay đổi hình dạng”, chuyển từ chiến trường sang bộ máy quan liêu nhập cư” của Mỹ. Nhà văn cũng nhận định rằng “sự phản bội các nguyên tắc của nước Mỹ này không phải là điều gì mới mẻ, mà nó vốn là một phần lặp đi lặp lại trong lịch sử Hoa Kỳ”.
Theo dữ liệu của Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ, 382 người Việt Nam đã bị trục xuất trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, tăng 114% so với nhiệm kỳ thứ hai của Barack Obama. Dưới thời Joe Biden, 87 công dân Việt Nam đã bị trục xuất, mặc dù dữ liệu chính thức từ năm cuối cùng ông tại nhiệm vẫn chưa được công bố. Theo trang Asian Law Caucus và VietRISE, tính đến giữa năm 2025, có khoảng 8.600 người Việt Nam, gốc Việt tại Mỹ đang phải đối mặt với lệnh trục xuất (final orders of removal). Trong số đó, nhiều người là nhóm “trước năm 1995”, vốn trước đây được bảo vệ bởi hiệp định năm 2008.
Nếu như trước đây, chính sách di trú của Hoa Kỳ tập trung vào các đối tượng phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, thì từ năm 2025, Hoa Kỳ đã chuyển sang mô hình "Thực thi toàn diện (comprehensive immigration enforcement). Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan được trao quyền mở rộng phạm vi đối tượng trục xuất. Không chỉ người cư trú bất hợp pháp, mà ngay cả những chủ thẻ xanh cũng rơi vào tầm ngắm nếu vi phạm pháp luật hoặc thuộc diện "có nguy cơ đối với an ninh công cộng". Đáng chú ý, cơ chế Trục xuất nhanh (Expedited Removal) đang được áp dụng rộng rãi, cho phép cơ quan chức năng thi hành lệnh mà không cần qua quy trình xét xử kéo dài tại tòa án di trú.
Theo các nhà hoạt động, được CBS trích dẫn, người Đông Nam Á có nguy cơ bị trục xuất dựa trên tiền án tiền sự cao gấp ba đến năm lần so với các nhóm khác, có thể là do tình trạng nhập cư của cộng đồng này với tư cách là người tị nạn và những khó khăn mà họ gặp phải khi thích nghi với cuộc sống ở Mỹ. Nhiều người gốc Việt bị trục xuất đã rời quê hương từ rất lâu, không còn sợi dây liên kết văn hóa hay gia đình tại Việt Nam, gây ra những cuộc chia ly đau đớn cho các gia đình đa thế hệ tại Mỹ.
RFI Tiếng Việt đã phỏng vấn anh Quyền Mai, đại diện của tổ chức  Vietnamese American Organization, hoạt động tại San José, California,  hiện hỗ trợ nhiều người Việt đang phải đối phó với lệnh trục xuất của chính quyền Trump.
Tại sao nhiều người Việt đã sống lâu năm ở Hoa Kỳ lại bị trục xuất? Những nguyên nhân xã hội nào dẫn đến việc một số người Việt tại Mỹ bị phạm pháp và sau đó đối diện với nguy cơ trục xuất? 
Có những người mà ở đây từ rất lâu, ba bốn năm chục năm và họ có tiền án hình sự nào đó, nhiều khi cũng rất là nhỏ nhưng lại vi phạm chính sách hành chính di trú cho nên là bây giờ họ phải đối diện với lại cái lệnh trục xuất. Khi mà lúc đầu, họ qua đây, bắt đầu cuộc sống mới nó không phải dễ dàng. Một số gia đình thì dĩ nhiên có công ăn việc làm đầy đủ, con em được đi học nhưng mà cũng rất nhiều nhà khác không được ổn định, con em họ cũng phải vướng vào những cái khó khăn trong xã hội như là mình đi học bị kỳ thị, bị ăn hiếp ở chỗ làm, chỗ học. Cha mẹ cũng không có thời gian để mà lo cho con cái nhiều, có người phải đi làm hai ba công việc không có thời gian để ý tới con cái. [05:24]Từ những năm 1990 cho tới 2000 đó thì cộng đồng Á Đông hoặc là Việt Nam bị những cái khủng hoảng về xã hội rất là nhiều, có những tệ nạn như là băng đảng chẳng hạn, và tội phạm hình sự bắt đầu được nổi lên rất là nhiều. Thời buổi đó, không có được sự hỗ trợ đầy đủ xã hội đầy đủ. Họ vướng phải những khó khăn về xã hội rồi luật pháp, và lúc đó, cũng chẳng ai biết về cái vấn đề trục xuất. Nhiều người không hiểu rõ về chính sách trục xuất, nên đến khi bị kết án hình sự mới bất ngờ biết rằng mình sẽ bị trục xuất về Việt Nam.
Hậu quả đối với những người đó ra sao ?
Có những trường hợp rất là đáng thương, như là người đó cũng có kinh doanh, thành công và trong hai ba chục năm nay họ cũng không có vướng phải tội danh nào cả, nhưng họ vẫn bị trục xuất vì tội trong quá khứ. Những người thi hành luật di trú, họ không cần biết đó là ai, hoàn cảnh như thế nào. Có những người bị bệnh, như ung thư, có người lớn tuổi họ cũng bắt vô luôn, họ không cần biết là cái người đó tình hình như thế nào, và cố gắng đuổi họ về nước. Hiện tại bây giờ bên mình đang hỗ trợ cũng khá là nhiều. Có người trường hợp như là những anh chị em con lai và thực sự đâu phải hoàn toàn là người gốc Việt nữa, nhưng họ cũng gặp vấn đề này và họ cũng không có tìm được cha mẹ của họ ở bên đây,  họ cũng bị trục xuất.
Đối với những người phải nhận lệnh bị trục xuất hiện nay, có công cụ pháp lý nào hỗ trợ họ hay không ? 
Trước tiên là phải xem tiền án hồi xưa của họ như thế nào, ở bang nào, và sau đó tìm cách để xóa án đó hoặc là giảm cái án đó tối thiểu lại để không bị trục xuất nữa. Quá trình đó rất là dài. Ví dụ như là một cái án bị xử 10 năm từ 30 năm trước thì bây giờ làm cách nào để giảm cái án đó xuống dưới một năm để khỏi bị trục xuất. Thường thì bản án đó đã được thi hành xong, nên là nhiều tiểu bang, chẳng hạn như tại California, có luật để cho phép cho phép xin tòa án để mà giảm án đó.
 Liệu Người Việt có dễ dàng lên tiếng, tìm kiếm sự trợ giúp ? 
Như mọi người cần biết là cái văn hóa của người Việt Á Đông rất là e ngại nói về những tiền án của mình. Dĩ nhiên rồi, đâu có ai hãnh diện về những cái việc xấu mình đã làm hồi xưa. Cho nên là nhiều khi họ cũng bị mặc cảm về những cái vấn đề đó, và không tìm trợ giúp. Ở bang California, có nhiều người Việt, nhiều nguồn tài nguyên để mà có thể giúp cho những người trong hoàn cảnh tương tự. Nhưng mà đối với những tiểu bang khác đó rất là khó. Hiện tại, nhiều cái tổ chức để mà hi vọng làm việc với Congress để mà có thể là sửa đổi luật. Tuy nhiên, đảng Cộng Hòa của tổng thống Trump nắm quá nhiều quyền lực cho nên là khó thay đổi được nhiều điều.
Trong chính sách mà nhập cư của Trump hiện nay thì liệu là cộng đồng người Việt, người Mỹ, người Mỹ gốc Việt có đang có đang cảm thấy rằng là họ đang bị họ đang bị nhắm tới hay không ? 
Chỉ có những người đang gặp trong trường hợp này thôi. Còn đa số những cái người mà không nằm trong diện này, thì sẽ cảm thấy là những người đó (ICE) làm đúng trách nhiệm của họ. Khi mình gặp mọi người ở ngoài cộng đồng, mình cũng phải cho cộng đồng hiểu được là có những cái hoàn cảnh cần phải được xem xét chứ không phải là ai mình cũng thi hành luật này rồi. Khi mà mình phạm tội thì vô tòa cũng tùy theo hoàn cảnh là tội nhẹ hoặc là tội nặng. Mình ăn trộm một đồng hay là mình ăn trộm 100.000. Thực sự những cái án đó nó đều xử khác nhau hết. ,Tôi muốn cho mọi người hiểu được là rất là nhiều hoàn cảnh họ cần phải được xem xét.

Theo RFI