Cách nay đúng 5 năm, ngày 15/08/2021, lực lượng Taliban - sau một chiến dịch tấn công chớp nhoáng - tiến vào thủ đô Afghanistan không gặp phải kháng cự nào. Tổng thống Ashraf Ghani bỏ trốn. Cuộc chạy trốn của hàng nghìn người dân lo sợ bị trả thù diễn ra trong hỗn loạn. Ngày 30/08/2021, người lính Mỹ cuối cùng rời Afghanistan, chấm dứt cuộc can thiệp quân sự dài nhất của Mỹ. Kể từ đó Taliban cai trị Afghanistan với bàn tay sắt, phụ nữ bị đàn áp, đời sống người dân ngày càng khó khăn.
Nữ sinh Afghanistan đọc Kinh Quran ở làng Salihan, huyện Panjwai, tỉnh Kandahar. Ảnh ngày 08/07/2026. AFP - SANAULLAH SEIAM
Từ sáng sớm hôm nay, tại Kabul, xe máy, ô tô và xe kéo di chuyển khắp nơi, phất cao những lá cờ đen trắng của vương quốc Hồi giáo Afghanistan. Các đường phố cũng được trang hoàng bằng cờ hiệu và biểu ngữ với dòng chữ: "Ngày 15 tháng 8 là ngày dân tộc Afghanistan giương cao ngọn cờ của đức tin, danh dự và độc lập". Theo AFP, không có cuộc diễu binh quy mô lớn nào diễn ra, nhưng có nhiều sự kiện thể thao dành riêng cho nam giới đã được lên kế hoạch.
Ca ngợi nền "độc lập"’ và an ninh đã được khôi phục, các thủ lĩnh Taliban kỷ niệm rầm rộ 5 năm ngày trở lại nắm quyền tại Afghanistan vào hôm nay, tại một quốc gia mà hầu hết mọi mặt của đời sống cũng như quyền của người dân "bị bóp nghẹt", đặc biệt là phụ nữ, theo Liên Hiệp Quốc. Theo UNESCO, Afghanistan là quốc gia duy nhất trên thế giới ngăn cấm nữ giới học từ cấp hai trở lên.
Nghèo đói gia tăng, phụ nữ bị đàn áp nặng nềTheo Liên Hiệp Quốc, gần 14 triệu người Afghanistan trên tổng số 45 triệu dân đang đói ăn nghiêm trọng. Ngân hàng Thế giới cho biết, bất chấp mức tăng trưởng 4,8% trong năm 2025, mức sống của người dân vẫn đang sụt giảm trong bối cảnh hơn sáu triệu người Afghanistan trở về nước kể từ Iran và Pakistan kể từ năm 2023. Biến đổi khí hậu và xung đột với Pakistan, vốn đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm thường dân và làm gián đoạn hoạt động thương mại, đang khiến cuộc khủng hoảng nhân đạo trở nên trầm trọng hơn.
Nữ sinh Afghanistan đọc Kinh Quran ở làng Salihan, huyện Panjwai, tỉnh Kandahar. Ảnh ngày 08/07/2026. AFP - SANAULLAH SEIAM
Trả lời ban quốc tế đài RFI, một bác sĩ người Afghanistan xin ẩn danh, sống tại thành phố Jalalabad, cho biết về tình trạng người phụ nữ dưới chế độ Taliban:
« Kể từ khi Taliban lên nắm quyền vào năm 2021, cứ mười đạo luật được ban hành thì có tới chín đạo luật liên quan đến phụ nữ. Chỉ có một vài nơi — chẳng hạn như Herat hay Kabul —là phụ nữ còn được hưởng chút ít tự do, bởi đây là những thành phố thu hút khách du lịch và truyền thông nước ngoài. Tại đây, phụ nữ có thể đi chợ và làm các công việc vặt, nhưng bị cấm đến tiệm làm tóc hay công viên. Đi chợ là quyền tự do duy nhất họ có, họ không được phép đi làm.
Ví dụ như các chị em gái của tôi chỉ được đi học đến năm 12 tuổi. Tại Kandahar và Helmand, các quy định đối với phụ nữ còn khắt khe hơn do phần lớn lực lượng Taliban xuất thân từ những tỉnh này. Nếu được phép ra ngoài, người phụ nữ bắt buộc phải mặc bộ burqa che kín toàn thân từ đầu đến chân.
Trên thực tế, việc duy nhất mà Taliban biết làm là xây dựng đường sá hoặc các cơ sở hạ tầng khác. Ngoài ra, họ chẳng biết gì cả, ngay cả các bộ trưởng của họ cũng thiếu học vấn. Họ phải tuyển dụng các cựu công chức để được hướng dẫn cách làm việc và cách điều hành chính quyền. Còn về phần mình, nếu có cơ hội, tôi đã rời đi từ lâu rồi ».
Nhà báo Hoda Khamosh là người đã ở lại Afghanistan sau ngày 15/08/2021. Tuy nhiên, khi Taliban trở lại nắm quyền, cuộc sống thường nhật và các hoạt động xã hội của cô trở nên bất khả thi và đầy nguy hiểm. Năm 2022, Hoda Khamosh được mời đến Oslo để tham dự cuộc họp giữa các đại diện châu Âu, xã hội dân sự Afghanistan và các quan chức Taliban, đang tìm kiếm sự hỗ trợ tài chính quốc tế. Tại cuộc họp này, cô đã đưa ra các hình ảnh để tố cáo tình trạng mất tích và tra tấn mà nhiều nhà hoạt động xã hội đang phải gánh chịu. Đối mặt với những đe dọa giết chết, Hoda Khamosh xin tị nạn tại Na Uy.
Nữ nhà báo Afghanistan thành lập Phong trào Phụ nữ vì Công lý - Women's Movement for Justice - nhằm cất lên tiếng nói không chỉ cho những phụ nữ đang sống lưu vong, mà còn cho cả những phụ nữ Afghanistan đang bị Taliban kiểm soát cả về thân thể lẫn tương lai. Trả lời RFI, cô khẳng định cô "chia sẻ câu chuyện của họ" và "không bao giờ lùi bước".
Theo RFI
