Le Point đăng ảnh tòa thị chính Limoges bốc cháy, chạy tít trang nhất « Người ta đã làm gì với nước Pháp thế này ? ». Trên trang bìa Le Nouvel Obs là bức tượng ở quảng trường République bị khoác lên chiếc áo gilet vàng, với dòng tựa « Hậu 17/10, cuộc bầu cử tổng thống dưới áp lực ». L’Express nêu ra « Sự phá sản của Nhà nước ». Courrier International tổng kết « Nước Pháp trong khói lửa và căng thẳng ». Le Figaro Magazine đặt câu hỏi « Vì đâu nên nỗi ? »
Người biểu tình núp sau một tấm ván khi cảnh sát chống bạo động Pháp sử dụng vòi rồng, trong cuộc biểu tình ngày 24/10/2026 tại Paris. REUTERS - Pedro Nunes
Khi bạo lực đường phố trở thành « văn hóa » Le Figaro cuối tuần phân tích « Bạo loạn đã trở thành tiêu chí như thế nào ». Hai mươi mốt năm sau đợt nổi loạn năm 2005, bạo lực, đập phá trong những cuộc biểu tình đã trở thành chuyện đương nhiên. Hồi đó trong suốt ba tuần lễ, vùng ngoại ô Paris sôi sục, nhưng người ta ngỡ rằng chỉ là nhất thời, một nước Pháp đa văn hóa đoạt được cúp vô địch bóng đá thế giới năm 1998 mới cách đó không lâu. Rất nhiều tiền được đầu tư vào những khu vực phức tạp để cải thiện, nhưng lại làm ngơ những căn nguyên văn hóa : đó là sự mất kết nối và tình trạng vô chuẩn mực của một bộ phận giới trẻ, sự co cụm trong cộng đồng và sự trỗi dậy của Hồi giáo cực đoan.
Cảm thấy bất an, một số người đã bắt đầu bỏ phiếu cho Le Pen. Điều này được xem như sự trỗi dậy của mối đe dọa phát-xít, trong khi thực tế đó là tiếng kêu giận dữ và tuyệt vọng. Giới trí thức tư sản coi các thành phố lớn như những pháo đài bất khả xâm phạm, trong khi vùng nông thôn nước Pháp và tầng lớp lao động ở vùng ngoại ô vẫn bị cô đơn. Và dần dà, nổi dậy đã trở thành một thứ « văn hóa ». Lễ hội âm nhạc hay chung kết cúp C1 châu Âu đều trở thành cái cớ để phá hoại.
Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt. Lần đầu tiên bạo lực của cực tả và « black bloc » kết hợp với bọn tội phạm ngoại ô. Tâm chấn dịch chuyển : không còn ở vùng Seine-Saint-Denis mà ngay tại trung tâm các thành phố lớn ; Paris, Lyon, Marseille bị tấn công ác liệt, tòa thị chính Limoges bị phóng hỏa. Tờ báo khuyên nên đọc lại bài trả lời phỏng vấn Figaro Magazine của cựu giám đốc Tổng cục An ninh Đối ngoại (DGSE) Pierre Brochand nhân kỷ niệm 20 năm vụ bạo loạn 2005. « Số phận của chúng ta là phải tiếp tục sống bên miệng núi lửa. Những tia lửa bốc lên có thể không thiêu rụi tất cả mọi người, nhưng sẽ ập xuống với tần suất ngày một dày đặc hơn ». Phía sau những viên gạch lát đường không còn là tự do, mà là dòng nham thạch của bạo lực.
Bóng ma « Khủng bố 1793 » và sự đổi trắng thay đen của phe cực tảLe Point cho rằng « Đám đông hung hãn của năm 1793 đã tái xuất ». Làn sóng cách mạng đang chuyển mình, và sẽ không có gì cản nổi ? Chưa chắc ! Tuần báo cánh hữu nhắc lại câu nói kinh điển của văn Victor Hugo : « Đám dân cuồng nộ chỉ có thể tạo ra những cuộc bạo loạn. Còn để làm nên một cuộc cách mạng, cần phải có nhân dân ».
Ngày 17/10 vừa qua, không phải nhân dân xuống đường, mà họ chết lặng, bàng hoàng trước màn hình máy tính và ti vi, thậm chí có thể đang khóc thầm khi chứng kiến đất nước của mình đã bị tàn phá đến nông nỗi đó. Le Point cảnh báo : chính « đám đông hung hãn » trang bị búa và gậy sắt đang thao túng đường phố. Thế nhưng, Jean-Luc Mélenchon và phe cực tả lại hả hê tán thưởng. Họ không có lý do gì để dừng việc kích động bạo lực trước thềm cuộc bầu cử tổng thống, bởi vì theo các cuộc thăm dò, họ chẳng có cơ hội chiến thắng.
Tác giả bài viết bác bỏ lý lẽ của phe ủng hộ tổng thống Macron khi cho rằng vụ bạo loạn ngày 17/10 là màn « tổng duyệt » cho kịch bản tồi tệ nếu phe cực hữu của Marine Le Pen lên nắm quyền. Thực chất, một số không ít đang mơ về một cuộc « lật đổ chế độ » (Grand Soir) nhưng lại đổ vấy mọi tội ác cho lực lượng cảnh sát. Họ muốn hất đổ chiếc ghế mà tổng thống Emmanuel Macron đã ngồi suốt mười năm qua - người từng hứa hẹn « cách mạng » trong cuốn sách của ông. Nhưng điều mỉa mai là nước Pháp lúc này không phải đang ở năm 1789 của tự do, mà là năm 1793 của máu và nước mắt.
Một luồng gió hắc ám của « Thời kỳ Khủng bố 1793 » đang thổi qua. Việc đập phá tượng Marianne ở Marseille hay đốt phá tòa thị chính Limoges là những vết nhơ lịch sử. Có sự đảo lộn giá trị khi hung thủ thành nạn nhân, còn những người vô tội lại bị xem là tội đồ. Le Point nhấn mạnh những ai phải chịu trách nhiệm : đó là những kẻ dùng hệ tư tưởng để xúi giục, trí thức cực tả, và cũng không thể quên tổng thống Macron - suốt hai nhiệm kỳ đã không giải quyết tận gốc rễ. Tuần báo chua chát nhận định : cái gọi là « ngày cách mạng » 17/10 là tin xấu, không chỉ làm ô nhiễm không gian dân chủ, mà còn đẩy cuộc khủng hoảng nợ công của nước Pháp vào một tương lai vô định.
« Emmanuel Đệ Nhất » trước cơn suy kiệt của nền dân chủ PhápTuần báo thiên tả Le Nouvel Obs nhận định « Sau sự kiện 17/10, lối thoát phải là dân chủ ». Trước những khó khăn chồng chất, sự hòa hợp dân tộc chưa bao giờ mong manh đến thế. Nhưng vẫn còn có niềm an ủi, đó là cuộc bầu cử tổng thống sắp tới, người dân nắm trong tay tương lai của mình. Còn sáu tháng nữa kết thúc nhiệm kỳ, tổng thống Emmanuel Macron tỏ ra bất lực. Một « quốc gia khởi nghiệp » mà ông mong muốn làm rạng rỡ trước thế giới lại phơi bày cảnh tượng cướp phá ở các khu trung tâm.
Học sinh, sinh viên kêu đòi cải thiện điều kiện học hành và triển vọng tương lai trong lúc thất nghiệp tăng lên. Nhưng điện Elysée chẳng còn gì để trao cho họ. Ngân khố cạn kiệt, quy luật thép của thị trường tài chánh đè nặng lên một đất nước nợ nần chồng chất, thâm hụt kinh niên. Và cũng như thời khủng hoảng « Áo Vàng », giá xăng tăng nuôi dưỡng thêm bất mãn. Một mùa hè nắng nóng cực độ và mùa thu khô hạn làm tăng nỗi lo biến đổi khí hậu. Và nay phải kể thêm nguy cơ chiến tranh trỗi dậy vì chủ nghĩa dân tộc hung hăng của Vladimir Putin.
Tuần báo phê phán ông Macron, « Emmanuel Đệ Nhất » đã cố tình triệt tiêu vai trò của các tổ chức trung gian, mà chưa bao giờ vực dậy nổi nền dân chủ đang suy kiệt. Các phong trào cực đoan – Tập Hợp Dân Tộc (RN) và Nước Pháp Bất Khuất (LFI) bèn lợi dụng, hứa sẽ trả lại tiếng nói cho người dân, nhưng các phe này muốn phá vỡ tình đoàn kết châu Âu và không ủng hộ cuộc kháng chiến vệ quốc của Ukraina.
Theo Le Nouvel Obs, nếu trấn áp phong trào phản kháng sẽ là quyết định tệ hại. Rút kinh nghiệm hôm 17/10, lực lượng an ninh nên tập trung vào việc vô hiệu hóa những kẻ khiêu khích và hôi của, để tạo điều kiện cho công luận. Trong bài phát biểu sau vụ bạo loạn, ông Macron nhắc nhở nước Pháp là một cường quốc dân chủ vĩ đại, xứng đáng có những cuộc tranh luận nhưng phải diễn ra trong các cuộc họp công khai chứ không phải trên đường phố thông qua bạo lực. Nhiệm vụ tối hậu của ông bây giờ là bảo đảm rằng cam kết này được tôn trọng.
« Nỗi buồn nước Pháp » : Khi những kẻ hoạt ngôn dắt mũi những người nhẹ dạTrong bài « Nỗi buồn nước Pháp », tác giả Bernard-Henri Lévy bày tỏ sự cảm thông đối với những người bán hàng bị cướp bóc ; những người lính cứu hỏa bị đe dọa, ném đá, làm nhục ; những công nhân vệ sinh phải dọn dẹp đống đổ nát ; cảnh sát bị sỉ nhục trong nhiều tuần, bị gán mác là « kẻ thù của nhân loại ». Bên cạnh đó là những kẻ không có não đã đập phá mọi thứ như một trò vui, hôi của để bán lại và quay phim chính mình đăng lên mạng xã hội, biến dòng chữ « Chôm được ngày 17/10 tháng 10 » thành nhãn hiệu cho những chiếc áo khoác, đồ thể thao hay nước hoa được trưng bày như chiến lợi phẩm…
Tác giả cũng nghĩ đến những kẻ nhẹ dạ cả tin, những người đã bị « những tên khốn hoạt ngôn » đeo dải băng ba màu thuộc đảng Nước Pháp Bất Khuất thuyết phục, rằng bạo lực là « chính đáng », rằng đã đến lúc phải « triệt hạ thành trì » … Trong khi giới học sinh được cho là trung tâm của phong trào, rốt cuộc thấy mình chỉ là diễn viên phụ trong một vở opéra lố bịch. Hình ảnh của Paris mà ông yêu mến dường nào được lan truyền trên thế giới là những đường phố bị xé toang, đại lộ bị phóng hỏa, cơ quan công quyền bị phá hoại…Và Bernard-Henri Lévy nhớ lại câu nói của Tocqueville hôm 27/01/1848 : « Tôi tin rằng giờ này chúng ta đang ngủ quên trên một ngọn núi lửa ». Phải chăng đã đến nước này rồi ?
Nghịch lý Pháp : Bất lực trong đối nội, quyền lực tại BruxellesQuốc tế đánh giá tình hình Pháp ra sao ? Courrier International trích dẫn báo chí các nước, cho rằng cú sốc ngày 17/10 là hồi chuông báo tử cho chủ nghĩa Macron, đặt ra những câu hỏi về việc duy trì trật tự và những rạn nứt trong xã hội. « Vụ phá hoại trật tự công cộng tệ hại nhất trong lịch sử nước Pháp », « Một nước Pháp bàng hoàng và không nhìn thấy triển vọng », « Pháp quốc bốc cháy », « Pháp tự biến mình thành một quốc gia chậm phát triển », « Cuộc khủng hoảng của dân chủ tự do », « Tâm chấn một phong trào châu Âu » … Đó là tựa chính một số báo lớn của các châu lục.
The Economist và nhiều báo ngoại quốc nhận xét, « lịch sử nước Pháp luôn có những cuộc nổi dậy », nhưng lần này là một bước ngoặt khi chính trường chia rẽ hơn bao giờ hết vào lúc sắp đến bầu cử tổng thống. Theo báo Anh Rideau, từ sau thảm họa giải tán Quốc Hội năm 2024, Pháp « rơi từ khủng hoảng này sang khủng hoảng khác, như một chú gà trống mất đầu ».
Tuần báo Anh cũng nêu ra nghịch lý « Làm thế nào nước Pháp bất lực trong đối nội nhưng lại đầy quyền lực tại Bruxelles ? ». Pháp có thể đang cạn kiệt ngân sách, bất ổn chính trị nhưng tầm ảnh hưởng vẫn không suy giảm. Một quốc gia mà nhiều người cho là bài học cảnh tỉnh, thì nay đang được coi là khuôn mẫu để noi theo.
Các nhà hoạch định chính sách tại Paris vẫn bất bình khi khả năng can thiệp của nhà nước bị hạn chế. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, tổng thống Emmanuel Macron đã cảnh báo rằng điều này khiến châu Âu đánh mất « quyền tự chủ chiến lược », hiểu rộng ra là khả năng hành động độc lập của châu lục này trong một thế giới ngày càng bị chi phối bởi Mỹ và Trung Quốc. Nhiều thành viên trong khối từng coi đây chỉ là lập dị kiểu Pháp, như sở thích ăn ốc sên hay đi nghỉ suốt tháng Tám.
Nhưng giờ đây quan điểm hoài nghi về toàn cầu hóa và thị trường tự do không kiểm soát, vốn mang đậm tư duy Pháp, nay gần như đã trở thành quan điểm chính thống. Pháp luôn cho rằng châu Âu đã quá ngây thơ trước Washington và Bắc Kinh, giờ đây được đồng tình. Những điều từng bị coi là nỗi lo thái quá của Paris nay lại trở thành tầm nhìn xa trông rộng. Nhiều người trong EU từng cười nhạo khi ông Macron cảnh báo châu Âu có nguy cơ « không còn làm chủ được vận mệnh của chính mình ». Đại dịch Covid và cuộc xâm lược Ukraina của Nga chứng minh ông đã đúng.
Hồi chuông cảnh tỉnh cho phe trung dung khi châu Âu tự do hấp hốiThe Economist dành hồ sơ cho « Sự hấp hối của châu Âu tự do ». Các nhà lãnh đạo theo đường lối trung dung đã thất bại một cách nặng nề, và giờ đây họ đang phải trả giá. Các vụ phóng hỏa, bạo loạn, cướp bóc và những cuộc biểu tình quy mô lớn cho thấy người dân đã hết sức thất vọng đối với các nhà lãnh đạo. Các cuộc biểu tình cũng đã bùng phát tại Bỉ, Ý và Bồ Đào Nha. Trong các kỳ bầu cử sắp tới, bắt đầu từ Tây Ban Nha, tiếp đó là Pháp và Ba Lan vào năm sau, cử tri dường như sẵn sàng trừng phạt các đảng phái ôn hòa.
Tại Ý, phe cực hữu thậm chí đang vượt qua cả Giorgia Meloni, và những gương mặt từ các thái cực chính trị khác đang chờ thời cơ, như Marine Le Pen ở Pháp và Alice Weidel ở Đức. Nhiều người tại Mỹ và châu Âu cho rằng phe trung dung chỉ có thể tự trách chính mình. Donald Trump đắc thắng tuyên bố rằng châu Âu đang chìm trong biển lửa vì các nhà lãnh đạo ở đây đã phớt lờ lời khuyên của ông, để ngỏ biên giới và cho phép hàng triệu người nhập cư từ Afghanistan, Algérie và Syria tràn vào mỗi năm. Những người thuộc phe cánh hữu ủng hộ phong trào MAGA, như Elon Musk, cho rằng sự gia tăng dân số theo đạo Hồi chính là mối đe dọa lớn nhất. Tuy nhiên, những vấn đề mà các chính trị gia trung dung tại châu Âu đang đối mặt phức tạp hơn nhiều, và cũng khó giải quyết hơn.
Hôm 17/10, hơn 500.000 người đã xuống đường tại Pháp, phần lớn trong số họ là người da trắng, phẫn nộ vì chi phí sinh hoạt đắt đỏ và dịch vụ công yếu kém. Có lẽ nhóm đông đảo nhất là những người ủng hộ chính trị gia cánh tả theo chủ nghĩa dân túy Jean-Luc Mélenchon, một nhân vật lớn tuổi chuyên kích động đám đông. Bạo động đã xảy ra, nhưng không liên quan đến chủng tộc. Cảnh sát đã không thể duy trì trật tự, một phần vì trước đó từng bị cáo buộc sử dụng vũ lực quá mức đối với những sinh viên biểu tình. Hơn nữa, phần lớn các hành vi bạo lực này được kích động bởi những kẻ theo chủ nghĩa vô chính phủ. Trường hợp nghi phạm bị bắt sau vụ đốt tòa thị chính có từ thế kỷ 19 ở Limoges, là một công dân Pháp da trắng, khoảng hơn 30 tuổi.
Nước Pháp chính là minh chứng cho câu hỏi hóc búa mà các chính trị gia trung dung tại châu Âu vẫn đang đối mặt. Đầu tiên là sự ràng buộc về tài chánh công. Khi đối phó với phong trào « Áo Vàng" (Gilets Jaunes) hồi 2018-2019, tổng thống Emmanuel Macron có thể huy động hàng tỉ euro để xoa dịu. Ngày nay không còn khả thi : Pháp đang chi tiêu quá mức trong khi tốc độ tăng trưởng lại quá chậm, chỉ đạt hơn 1 % mỗi năm. Các nhà lập pháp sẽ phải chật vật thông qua một bản ngân sách với mục tiêu đưa tỉ lệ thâm hụt xuống mức 5 % GDP. Pháp đang gánh khoản nợ quá lớn, chênh lệch lãi suất giữa trái phiếu chính phủ Pháp và Đức đã tăng vọt lên mức chưa từng thấy.
Phe trung dung dường như đã cạn kiệt ý tưởng, và đối mặt với một thất bại bầu cử nặng nề. Các cuộc thăm dò cho thấy Pedro Sánchez, thủ tướng Tây Ban Nha, nhiều khả năng sẽ sớm bị hất cẳng. Tại Pháp, các cuộc bạo loạn có thể đưa thủ lãnh cực hữu lên làm tổng thống. Trong khi ông Macron bay đến vùng Vịnh, bà Marine Le Pen đã có một bài phát biểu theo phong thái một nguyên thủ, kêu gọi khôi phục trật tự công cộng. Tình trạng bạo lực tại Pháp nên là hồi chuông cảnh tỉnh cho những người theo đường lối trung dung vốn đang chọn cách « vùi đầu vào cát ». Nếu họ mất quyền lực, Liên Hiệp Châu Âu sẽ rơi vào bế tắc. Nếu các quốc gia EU tiếp tục nhượng bộ Vladimir Putin, ông ta sẽ càng trở nên hung hăng hơn.
Thương vụ Lukoil và bóng ma trật tự thế giới hậu phương TâyTrong bối cảnh đó, các tuần báo tiếp tục đả kích sự trở mặt của tổng thống Mỹ khi bắt tay với nhà độc tài điện Kremlin, o ép Ukraina đang chiến đấu chống xâm lược. Trong bài « Thỏa thuận dầu lửa giả tạo và sự phản bội thực sự », Le Point đánh giá cách hành xử tồi tệ của Donald Trump là thảm họa cho châu Âu và thế giới, gây choáng váng cho cả nhiều lãnh đạo của đảng Cộng Hòa.
Trump ngưng trừng phạt dầu lửa và mua diesel của Nga, đòi Volodymyr Zelensky phải ra đi, cáo buộc tổng thống Ukraina là « trở ngại cho hòa bình », ra lệnh không được tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, ngưng cung cấp thông tin tình báo và Starlink khiến thường dân Ukraina phải trả giá. Sau đó còn miễn trừng phạt lãnh vực năng lượng, quốc phòng và hạm đội ma của Matxcơva theo đạo luật Graham Act đã được thông qua, để buộc Kiev phải đầu hàng vô điều kiện trong một cuộc chiến mà họ chưa hề bị đánh bại. Tóm lại là hoàn toàn đứng về phía Vladimir Putin khi ủng hộ và tài trợ cho cuộc chiến tranh xâm lược.
Theo Le Point, có ba nguyên nhân. Trước hết là viễn cảnh thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ do lạm phát vì thuế quan, nhưng nhất là giá xăng tăng cao từ chiến tranh Iran và phong tỏa eo biển Hormuz. Tiếp đến là nhằm đánh lạc hướng dư luận, biến Ukraina thành dê tế thần trong lúc cuộc chiến với Teheran rơi vào ngõ cụt. Cuối cùng là làm giàu bằng mọi cách, khi Vladimir Putin dẫn dụ bằng việc cho tham gia tập đoàn dầu lửa Lukoil. Putin mạnh hơn về ngoại giao và chính trị trong khi thất bại nơi chiến trường, mở đường cho việc tái lập đế quốc Liên Xô sau khi NATO tan rã.
Về lâu về dài, chính là sức mạnh và ảnh hưởng của Hoa Kỳ mới bị suy giảm nhiều nhất. Không còn một ai tin vào Donald Trump, người trong chưa đầy một năm đã phản bội không chỉ Ukraina mà cả châu Âu, các vương quốc vùng Vịnh nhất là Ả Rập Xê Út, Nhật Bản và Hồi giáo không còn được bảo vệ bằng lá chắn chống tên lửa. Đây là sự khích lệ to lớn cho tất cả kẻ thù của dân chủ, sẽ lợi dụng để lập ra một trật tự thế giới hậu phương Tây, trong đó tự do bị cấm cản. Nước Mỹ dưới thời Donald Trump không chỉ trở thành một nền dân chủ phi tự do, mà còn là mối nguy hiểm cho ổn định và hòa bình trên thế giới khi nghiêng về phía độc tài. Châu Âu nên rút ra bài học, đẩy nhanh tái vũ trang và tách rời khỏi Hoa Kỳ - nay không còn là sự bảo đảm mà là mối đe dọa, không còn là đồng minh mà là đối tác ưu tiên của những kẻ thù dân chủ.
Theo RFI
